La vschinauncha dals vschins da Samedan s-chaffescha a Promulins üna surfabricaziun da 70 abitaziuns per der a fit ad indigens. Dumeng Clavuot, president da la suprastanza dals vschins e promotur dal proget, declera, cu cha l’ideja es insomma naschida, da che cha dependa e che cha pudess esser cumünaivel cul proget A l’En.
Liwia Weible / trad. Nina Dazzi Andry
Dumeng Clavuot, ils vschins fabrichan sün lur egen terrain 70 abitaziuns per der a fit ad indigens. Cu es que gnieu adaquella?
L’ideja es naschida dal 2022, dimena immez la crisa d’abitaziuns chi es aunch’hoz precis glistess acuta. Nus vains vulieu s-chaffir abitaziuns pajablas pels abitants chi vivan e lavuran cò tuot an. La parcella Promulins tuoch’a nus e d’eira declareda scu reserva minimela daspö bgers ans. In vista a la situaziun d’abiter eir in nossa vschinauncha ans vains dumandos: Scha na uossa, cura füss lura il mumaint da trer a nüz nossa reserva da quist terrain?
Il büro d’architectura Stücheli Pestalozzi Schiratzki ho guadagno la concurrenza dal 2024. Che ho do andit?
Scu instituziun da maun public essans nus leghelmaing in dovair d’exeguir üna concurrenza cun ün catalog da criteris cler. Üna trentina da büros s’ho annunzcheda, 12 haun pudieu as parteciper. La giuria da set persunas s’ho decisa unanimamaing. Tuot ils oters vaivan planiso arduond 50 abitaziuns – els haun previs 70 abitaziuns e glistess auncha lascho liber üna buna part da la parcella. Eir lur möd da fabricher ho savieu ans persvader.
Plan da quartier, concurrenza dal proget, dumanda da fabrica – a voul sieu temp. Inua essas hoz cullas planisaziuns?
A nun es da crajer quaunt lönch cha tuot düra. Ma scha tuot gir’inavaunt scu planiso, cumanzains’a fabricher da prümavaira 2027. Ils prüms fittadins pudaron retrer lur abitaziuns al principi dal 2029.
“Pajabel” es ün pled chi po gnir interpreto individuelmaing in Engiadina. Che managian precis ils vschins?
Ün edifizi nouv cuosta, que es simplamaing uschè. Però nos böt es ün spievel da fit d’abitaziuns fair – e que es pussibel, perche cha nus nun essans orientos al guadagn. Nus fains quints a basa dals cuosts dals fits e na dal marcho dals fits. Perque essans eir nus la patruna da fabrica. Per pudair spordscher fits pü bass pussibels, pruvains nus activmaing d’eviter üna seguond’ipoteca. Quella pretendess nempe da l’amortiser be dalum. E que uzess lura in media il fit per 400.- fr..
Cu guard’our tuot in tuot la finanziaziun dal proget Promulins?
Ils cuosts da fabrica s’amuntan ad arduond 45 milliuns francs, la valur d’investiziun inclus la parcella a 54 milliuns. La vschinauncha da vschins po spordscher egens mezs dad 11 milliuns francs, da que üna part scu valur da terrain chapitaliseda. Lotiers vegnan 38 milliuns scu ipoteca da banca e tschinch milliuns scu imprast da persunas privatas u firmas, l’imprast a lö d’üna seguond’ipoteca. La vschinauncha politica cuntribuescha in different möd cun 2.3 milliuns a la finanziazun dal proget.
Per chi concret sun previsas las abitaziuns e che grandezzas sun planisedas?
Per tuots chi vivan cò tuot an, giuven e vegl, grand e pitschen, dimena üngünas abitaziuns da vacanzas. La granda part cumpiglia 2.5 – 4.5 staunzas. Impü spordschainsa fuormas d’abiter specielas: duos studios culla pussibilited da fitter tiers singulas staunza, e süsom sun duos abitaziuns cluster chi paun cumpiglier fin a set staunzas, penso per seniors chi sun auncha bain in chamma, famiglias patchwork, educaturas/ educatuors suletTAs, …
Que es dimena ün concept bain pondero?
Schi, nossa ponderaziun es da pudair passanter üna vita intera a Promulins: Ün giuvenil fita magari ün’abitaziun da 2.5 staunzas. Pü tard cun famiglia drouva’l dapü plazza e po retrer ün’abitaziun pü granda. E cur cha’ls iffaunts abandunan lur famiglia, paun ils genituors darcho fer müded’in üna pü pitschna. L’edifizi es fabricho in möd moduler, grandezzas d’abitaziuns paun gnir adattedas sainza problems. Uschè nu varonsa abitaziuns vödas e nu sguazzarons spazi inütil.
Üna simila surfabricaziun es A l’En, inua cha vivan però eir suvenz singulas persunas in grandas abitaziuns.
Precis, quecò vulains’eviter. Giò A l’En sun memma pochas abitaziuns pitschnas. Impü nu pudess que esser ch’üna persuna fess müded’in üna abitaziun pü pitschna e pajess finelmaing dapü fit. Il model da Promulins dess que eviter.
Che es sia visiun persunela pel proget Promulins?
Già cha discurrins güst d’A l’En: A l’En es gnieu realiso i’ls ans 60 ed es hoz ün quartier d’abiter important da nossa vschinauncha. Interas generaziuns sun creschidas sü lo, iffaunts haun giuvo insembel. Pü bod gniva guardo ün miel da suringiò sün quist quartier. Hoz ho que darcho nom:” Tü hest furtüna, tü abitast giò
A l’En.” Mia visiun es cha’s discuorra da Promulins in 50 ans eir uschè e cha Promulins dvainta ün proget exempleric per Samedan.
El ho üna granda respunsabilited cun quist grand proget. Inua sun ils ris-chs?
Schi, in mincha cas. Illa pressa as po adüna darcho ler da progets chi vegnan planisos in Engiadina e que var 600 nouvas abitaziuns. Uschè ans dumandains’eir, scha nossa surfabricaziun pudess üna vouta avair abitaziuns vödas. Però, eau m’impais cha finelmaing gnaron realisedas var 300 abitaziuns e bgeras cun fits da marcho ter ots. E que es la granda differenza in nos proget.
Che capitess, scha’l maungel d’abitaziuns cedess per bainqaunt fin dal 2029?
M’impais cha tuot as spustess. Tuot quels e quellas chi haun ün’abitaziun memma pitschna u chi tscherchan üna pü bunmarcheda faun üna vouta müdeda. Però, scha la val dess üna vouta crescher, druvains’eir dapü spazi da viver. Pel mumaint nu po imigrer üngün, causa la manchaunza d’abitaziuns. Nus dains uschè eir üna schanza, per cha l’Engiadina possa as svilupper. Que nu pudainsa natürelmaing sfurzer, ma promouver.
E la vschinauncha dals vschins, quaunt grand es sieu sustegn?
Uschè grand cha clap bod temma (el ria). Mincha decisiun a nossas radunanzas da vschins eira unanima. Nus essans però eir fich transparents, declarains tuot, laschains piglier part a minchünA. Vegls consuprastants sun eir già gnieus tar me ed haun dit: “Che grandius proget. Nus mê nu vessans ris-cho da piglier per mauns ün proget d’üna simila dimensiun.” Que’m tuocha.
Cura paun interessos ed interessedas s’annunzcher per ün’abitaziun?
Per plaschair na aunch’uossa, que füss memma bod. Düraunt il 2028 scrivarons’our las prümas fittedas. Lura as po s’annunzcher e’s lascher metter sün üna glista da spet. Quella saro accessibla per tuotTAs.
Dumeng Clavuot es president dals vschins. El maina il proget Promulins insembel culla suprastanza. A sun duos cumischiuns: la cumischun da fabrica e la cumischiun purtedra chi s’occupa da las finanzas e dal concept da gestiun. Gian Carlo Bosch es cusglieder da patruns da fabrica. Infurmaziuns per prümas fittaunzas vegnan publichedas a partir dal 2028 sülla homepage dal proget.
